یک‌شنبه 19 مرداد 1399
صفحه اصلی      همه اخبار      تماس با ما      English
سلامت نیوز - 1 ماه پیش

طوفان های گرد و غبار سوغاتی تغییرات اقلیمی

سلامت نیوز:طوفان های گرد و غبار یعنی افزایش ذرات جامد معلق در جو، به طوری که موجب تیرگی نسبی هوا شود، میزان دید افقی یا دید عمودی کاهش یابد و رطوبت نسبی هوا هم کمتر از ٨٠ شود. به گزارش سلامت نیوز به نقل از روزنامه شهروند ،این تعریفی است که پژوهشگران بر سر آن توافق دارند. ایران چند سالی است با پدیده گرد و غبار در نزدیکی بیابان ها و نواحی خشک رو به روست. این مناطق در فصل های گرم سال از ریزگردها در امان نیستند. این پدیده طبیعی جغرافیایی تأثیر زیادی بر زندگی مردم می گذارد. اخبار استان هایی که درگیر ریزگرد می شوند، نشان می دهد چگونه زندگی با این پدیده مختل می شود. برای کنترل این پدیده ابتدا باید آن را شناخت. مقاله تحلیل تصاویر ماهواره ای ریزگردها و طوفان های گرد و غباری در ایران به منظور بررسی منشأهای داخلی و خارجی و روش های کنترل آنها که مجید کرمان، الهام طاهریان و مریم ایزانلو تهیه کرده اند و در شماره اول از دوره دوم مجله ره آورد سلامت بهار ١٣٩٥ منتشر شد، به برخی از ویژگی های این پدیده در جهان و ایران پرداخته است. این مقاله در مقدمه می گوید تغییرات اقلیمی و بروز خشکسالی های مداوم و دخل و تصرف غیراصولی انسان در طبیعت می تواند احتمال بروز طوفان های گرد و غباری را افزایش دهد. همچنین احتمال بروز این پدیده در بهار و تابستان بیشتر است: فراوانی این رخدادها در یک منطقه به عواملی ازجمله سرعت بالای باد، خاک بدون پوشش، شرایط هوایی خشک، رطوبت خاک، پوشش گیاهی، سیستم هوای محلی و بیرونی، بارش کوتاه مدت، وسعت جنگل زدایی، خشکسالی های بلندمدت، تغییرات کاربری زمین و فعالیت های انسانی بستگی دارد. سالانه بین ٥ تا ٨/٥ میلیارد تن ذره را که در اندازه قابل انتقال با هوا هستند، طوفان های گرد و غبار به نقاط دیگر جهان منتقل می کند: زمانی که پوشش گیاهی در مناطقی که احتمال گرد و غبار در آن زیاد است، وجود نداشته باشد هوای بالای این مناطق به سرعت گرم می شود و به سمت بالا حرکت می کند و زمانی که به بادهای با سرعت بالای تروپوسفری برخورد کند، باعث بروز جریان چرخشی می شود و پدیده گرد و غباری رخ می دهد. ایران که در منطقه خشک و نیمه خشک قرار گرفته و همسایه بخش وسیعی از پهنه های بیابانی است، به خصوص در شهرهای جنوبی و غربی تحت تأثیر نامطلوب این پدیده قرار دارد: این شرایط موجب بروز مشکلات و نارسایی های متعدد ازجمله تخریب محیط زیست و اکوسیستم منطقه، ابتلا به انواع بیماری ها ازجمله نارسایی های قلبی و تنفسی، نارضایتى اجتماعى و شهروندى، کاهش تولید و بهره ورى، مهاجرت اجبارى و درنهایت ایجاد نگاه منفى به دستگاه هاى رسمى به دلیل ناتوانی در حل مسأله است. طوفان های گرد و غبار در جهان اما گرد و غبار پدیده ای جهانی است و اهمیت آن باعث می شود محققان زیادی درباره آن پژوهش کنند. به گفته این مقاله، می توان بیابان ها و دریاچه های خشکی را که به علت تغییرات اقلیمی منطقه ای به بیابان های کوچک تبدیل شده اند، ازجمله فعال ترین منابع تولیدکننده گرد و غبار دانست. این مناطق معمولا دارای بارش سالانه کمتر از ٢٠٠ تا ٢٥٠ میلی متر هستند و در مناطق پست جغرافیایی قرار گرفته اند: بیابان صحرایی ساهارا در آفریقا بزرگ ترین منبع تولیدکننده گرد و غبار خاکی در جهان است که سالانه ١٥٥ میلیون تن گرد و غبار وارد اتمسفر می کند. بیش از ٧٠ درصد از طوفان های گرد و غباری به طوفان هایی که از بیابان های آفریقا نشأت می گیرد، نسبت داده می شود. مغولستان هم از دیگر مناطق مستعد طوفان های گرد و غباری است: بیشترین فراوانی وقوع این طوفان ها در غرب مغولستان رخ می دهد که تحت تأثیر بیابان گبی و دریاچه های بزرگ غرب مغولستان است. بیشتر این نوع طوفان ها در بهار رخ می دهد که هوا و خاک خشک است. بر اساس مطالعات بعد از بیابان صحرا در شمال غرب آفریقا، غرب چین و بخش هایی از مغولستان دومین منبع بزرگ گرد و غبارهای بیابانی هستند. طوفان های گرد و غبار در خاورمیانه از بین سه نوع طوفان در خاورمیانه که شمال، جبهه ای و همرفتی نام دارند، اصلی ترین نوع طوفان شمالی است که در عراق، کویت و شبه جزیره عربستان اتفاق می افتد. طوفان های این کشورها به خصوص عراق و عربستان در سال های اخیر بر ایران تأثیر زیادی داشت: تحلیل جریانات و بررسی های تصاویر ماهواره ای منطقه خاورمیانه نشان می دهد که صحرای ماسه ای جهان به نام ربع الخالی به علت عاری بودن از پوشش گیاهی و خشکسالی های اخیر، یکی از چشمه های بروز پدیده گرد و غبار در خاورمیانه است که در کشورهای عربستان سعودی، یمن، عمان و امارات متحده عربی قرار دارد. طوفان های گرد و غباری در ایران، جنوب شرقی عراق و سوریه، خلیج فارس و جنوب عربستان سعودی در تابستان بیشتر تکرار می شوند. این طوفان ها در غرب عراق و سوریه، اردن، لبنان، شمال عربستان سعودی و جنوب مصر بیشتر در بهار رخ می دهند. درحالی که در جنوب اسراییل و نواحی مدیترانه ای شمال مصر در بهار و زمستان اتفاق می افتند. طوفان های گرد و غبار در ایران ایران به دلیل قرار گرفتن در نواحی خشک و نیمه خشک جهان و هم جواری با صحراهای وسیعی از کشورهای همسایه همواره تحت تأثیر گرد و غبارهای منطقه ای و غیرمنطقه ای است: منابع اصلی گرد و غبارهای ورودی به غرب ایران نواحی بیابانی نسبتا نزدیک به آن منطقه مثل صحرای عراق، سوریه و صحرای شمال شبه جزیره عربستان است. این مقاله با استناد به داده های تحقیق دیگری می گوید: ٨٧,٧٢ درصد طوفان های گرد و غباری آبادان و ٩٥.٧١ درصد طوفان های گرد و غباری اهواز منشأ فرامحلی دارد. همچنین بعضی از سازه ها در کشورهای همسایه و شرایط جنگی وضع ایران را سخت کرده است: سدسازی کشورهای ترکیه، سوریه و عراق بر دجله و فرات که شاهرگ های حیاتی عراق محسوب می شوند، باعث شده است آب آن رودها کاهش یابد و در نتیجه باعث خشکی زمین شود. به دنبال خشکی زمین، ذرات ریز خاک از سطح زمین جدا می شود و تحت تأثیر جریان های جوی در ارتفاع معینی حرکت می کند و به سمت غرب ایران می آید. همچنین خشک شدن شماری از تالاب ها ازجمله در مناطق هورالهویزه و الحمار، هورالعظیم، اطراف کربلا و تالاب های بین نوار مرزی عراق، سوریه، شمال غربی عراق و شمال شرق سوریه می تواند از عوامل تشدید پدیده گرد و غبار در ایران باشد. چشمه های تولید گرد و خاک در کشور عراق در ٢٠ سال گذشته از ٦ به بیش از ٢٠٠ کانون بحرانی افزایش یافته است. دلیل این افزایش کم شدن نزولات آسمانی، افزایش فشار بر منابع آب زیرزمینی، وقوع جنگ های متمادی در منطقه و حضور جنگ افزارهای نیروهای نظامی فرامنطقه ای ازجمله آمریکاست که بیشتر در مناطق بیابانی و خارج از سطح جاده ها تردد دارند. بر اساس داده های این مقاله، در منطقه جنوب شرق کشور طوفان های گرد و غبار فراوانی اتفاق می افتد و در سال های ١٣٧٨ تا ١٣٨٤ لرستان، خوزستان، کرمانشاه و کردستان استان هایی بودند که بیشترین روزهای گرد و غباری را تجربه کردند.ریزگردها در مناطق بیابانی به دلیل سرعت بالای باد بسیار سریع حرکت می کنند، در نتیجه ذرات کوچک تر به راحتی می توانند از مرزهای غربی کشور وارد شوند و با عبور از سد زاگرس به راحتی و به سرعت به شهرهای حاشیه غربی کویر ازجمله خاش، طبس، یزد و کرمان برسند . در سال های اخیر، به دلیل تغییراتی که در منطقه به علت جنگ های مختلف، ظهور گروه های تروریستی و درگیر شدن دولت های سوریه و عراق در مبارزه با آنان به وجود آمده، فرصتی برای ترکیه پیش آمد تا با ایجاد بزرگ ترین طرح های سدسازی بر این منابع آبی که نقش تعیین کننده ای در زندگی مردم سوریه و عراق دارند، هرچه بیشتر کنترل داشته باشد. همچنین سدهایی در سوریه، عراق و ایران ساخته شد. این کاهش شدید آب ورودی به عراق موجب خشک شدن باتلاق ها و ایجاد شرایط برای تولید گرد و غبار و هجوم آن به ایران شده است. همچنین تحقیقات نشان می دهد چاله های مرکزی ایران بیشترین روزهای گرد و غباری را دارند و شرق ایران هم میزبان این میهمانان ناخوانده است: ٩٩,٧ درصد از طوفان های گرد و غباری رخ داده در این منطقه به دلایل خشکسالی در منطقه دشت سیستان، کاهش پوشش گیاهی، خشک شدن دریاچه های هامون، وجود بیابان های مارگو، ریگستان و خاش بین مرز ایران، افغانستان و پاکستان و همچنین بیابان لوت ایران همراه با وجود بادهای صدوبیست روزه محلی بوده و از خود منطقه نشأت گرفته است. همچنین منشأ طوفان های گرد و غباری شرق ایران و منطقه سیستان به علت وجود دریاچه بزرگ نمک خشک (هامون) و دلتای رودخانه هیلمند، عمدتا محلی است. در عین حال تصمیمات کشورهای همسایه هم تأثیرگذار است: احداث سد ذخیره ای در کشور افغانستان، همچنین خشکسالی های رخ داده در این منطقه از عوامل دیگر بروز پدیده گرد و غبار در منطقه جنوب شرقی کشور است. جهت بادهای غالب در این منطقه شمال تا شمال غربی است و در ماه های خرداد، تیر، مرداد و شهریور همزمان با وقوع بادهای صدوبیست روزه سیستان نسبت به ماه های دیگر سال فراوانی و شدت بیشتری دارد. بررسی فراوانی طوفان ها نشان از آن دارد که ایستگاه شهرستان زابل بیشترین میزان وقوع طوفان را در ایران تجربه می کند. این مقاله در بخش نتیجه گیری می گوید پدیده گرد و غبار بیش از ١٧ استان کشور را در بر گرفته است و کنترل چنین پدیده ای به تلاش بیشتر و همکاری بین منطقه ای با کشورهای همسایه نیاز دارد.


آخرین اخبار
برچسب‌ها:   

طوفان

 | 

سوغاتی

 | 

تغییرات

 | 

اقلیمی

 | 
پربیننده‌ترین‌ها (۶ساعت اخیر)

پربیننده‌ترین‌ها (۲۴ساعت اخیر)

پربیننده‌ترین‌ها (هفته‌ی اخیر)

منابع خبری